Oruç Aruoba: Yaşamak, Yürümek, Dayanmak

Oruç Aruoba 1948 yılında Karamürsel’de doğdu; küçük bir sahil kasabasında başlayan bu hayat, daha ilk yıllarından itibaren dış dünyadan çok iç dünyaya doğru açılan bir yol gibi ilerledi ve bu yönelim, zaman içinde onun tüm karakterini, tüm düşünme biçimini, kelimelerle ve insanlarla kurduğu ilişkiyi belirleyen temel eksen hâline geldi.

Eğitimini Hacettepe Üniversitesi’nde tamamladı; felsefeyle kurduğu bağ, yalnızca bir akademik tercih olarak kalmadı, çünkü Aruoba için felsefe, insanın dünyada nasıl durduğunu, zamanı nasıl taşıdığını, yalnızlığıyla ne yaptığını ve kendi varlığını nasıl anlamlandırdığını araştıran bir yaşam pratiğiydi; bu yüzden hayatı boyunca düşünmek, yazmak ve çevirmek onun için ayrı ayrı uğraşlar değil, birbirine karışmış tek bir yürüyüş gibiydi.

Yazmaya başladığında ortaya çıkan metinlerin tonu hemen fark ediliyordu; büyük iddialar, yüksek kavramlar, sistemli teoriler kurmaktan bilinçli olarak uzak duran bu yazılar, daha çok insanın kendi kendine sorduğu sorulara, çoğu zaman adını bile koyamadığı duygulara, gündelik hayatın içinde sessizce biriken korkulara ve umutlara dokunuyordu; bu nedenle İle, De ki, Olmak, Yürüme, Hani gibi kitapları okuyanlar, bir düşünürün fikirlerini öğrenmekten çok, kendi hayatlarının içinden geçen bir sesle karşılaşmış gibi oldular.

Aruoba’nın dili özellikle dikkat çekiciydi; Türkçeyle kurduğu ilişki hem son derece sade hem de son derece titizdi, kelimeleri seçerken gösterdiği dikkat, düşüncenin kendisine duyduğu saygının bir ifadesi gibiydi ve bu tutum, onun çeviri çalışmalarında da açıkça hissediliyordu; Nietzsche, Kant, Hume ve Wittgenstein gibi düşünürleri Türkçeye kazandırırken yaptığı iş, yalnızca metin aktarmak değil, düşüncenin başka bir dilde yeniden nefes almasını sağlamaktı.

Bu yazı ve çeviri hayatı boyunca Aruoba, gösterişten, yüksek sesli tartışmalardan ve düşüncenin bir tür vitrine dönüştürülmesinden özellikle uzak durdu; onun dünyasında düşünmek sessiz bir iştir, insanın kendisiyle baş başa kaldığı, acele etmeyi reddeden, zamanla birlikte ağır ağır ilerleyen bir süreçtir ve bu yüzden onun kitapları hızlı okunmaz, aceleyle tüketilmez, daha çok insanın hayatına yayılarak yavaş yavaş yer eder.

2020 yılında hayata veda ettiğinde ardında büyük sözler, iddialı manifestolar ya da kapatılmış bir sistem bırakmadı; fakat kitapları ve çevirileriyle, düşünen pek çok insanın iç dünyasında sessiz ama kalıcı bir yer açtı; bugün Oruç Aruoba’yı okuyan biri, bir insanın hayatı boyunca sürdürdüğü o uzun ve sabırlı iç konuşmayla karşılaşır ve bu konuşma, okurun kendi yaşamında da devam eder.