Kurt Vonnegut Jr., 1922 yılının 11 Kasım’ında Indianapolis’te dünyaya gözlerini açtığında, aslında gümüş bir kaşığa uzanmıştı. Bir mimarın oğluydu; refahın, sanatın ve saygınlığın içinde büyüyeceği sanılıyordu. Fakat kader, Vonnegut’un en sevdiği o şakacı ve acımasız kurguyla araya girdi: Büyük Buhran. Aile serveti bir kumdan kale gibi dağılırken, küçük Kurt sadece paranın gidişini değil, babasının özgüveninin ve annesinin neşesinin de o enkazın altında kalışını izledi.
Bu yoksullaşma maddi bir kayıptan fazlasıydı; Vonnegut’un ileride her satırına sızacak olan o “her an her şey yıkılabilir” hissi, bu sessiz koridorlarda kök saldı.
Anneler, İntiharlar ve Kırık Bir Kalp
Annesi Edith, kaybolan parıltılı hayatının yasını tutarken derin bir melankoliye gömüldü. Kurt henüz yirmi iki yaşındayken, savaşın gölgesinde bir Anneler Günü’nde, Edith kendi hayatına son verdi. Bu trajedi, Vonnegut’un dünyayla olan bağını kalıcı olarak zedeledi ama aynı zamanda ona o meşhur “ağlanacak hâle gülme” yetisini kazandırdı. O günden sonra Vonnegut için hayat, bir yanı hep eksik kalacak olan hüzünlü bir komediydi.
Dresden: Cehennemin Ortasında Bir Mezbaha
Cornell’de biyokimya okurken bile aklı gazete manşetlerinde ve kelimelerdeydi. Derken İkinci Dünya Savaşı geldi ve genç Kurt, kendini Avrupa’nın ortasında bir asker olarak buldu. 1944’te Almanlara esir düştü ve insanlık tarihinin en anlamsız vahşetlerinden birine, Dresden Bombardımanına tanıklık etti.
Müttefik uçakları şehri bir ateş fırtınasına boğarken, o yerin yedi kat dibinde, 5 Numaralı Mezbaha’nın soğuk et depolarında saklanıyordu. Dışarı çıktığında gördüğü şeye şehir denemezdi. Binlerce insanın yanmış bedenini toplarken, kelimelerin bittiği yeri gördü. İşte bu yüzden, o dehşeti anlatabilmek için yirmi yıl beklemesi gerekecekti. Çünkü o kadar büyük bir saçmalığı anlatmak için yeni bir dile ihtiyacı vardı.
Yazmak: Bir Soluk Alma Biçimi
Savaştan döndüğünde hayatı sıradan görünüyordu: Evlendi, General Electric’te halkla ilişkiler yazıları yazdı, çocukları oldu. Ancak içindeki o “huzursuz çocuk” durmuyordu. Yıllarca kıyıda köşede kalmış, bilim kurgu etiketine hapsedilmiş bir yazar olarak para sıkıntısı çekti. Saab bayiliği yaptı, reklam metinleri yazdı. Ama asla vazgeçmedi. Onun için yazmak, içindeki Dresden yangınını söndürmenin tek yoluydu.
1969’da Mezbaha Beş (Slaughterhouse-Five) yayımlandığında yer yerinden oynadı. Vonnegut, Billy Pilgrim karakteriyle zamanın içinde seyahat ederken aslında hepimize şunu fısıldıyordu: “İşte böyle… (So it goes).” Ölümün kaçınılmazlığı karşısında omuz silkebilmenin o tuhaf, özgürleştirici hafifliğini dünyaya tanıttı.
Trajedi, Mizah ve Kozmik Bir Merhamet
Vonnegut’un külliyatı aslında tek bir sorunun cevabını arar: “Bu saçma dünyada, bunca acıya rağmen nasıl ‘insan’ kalabiliriz?” İlerleyen yıllarında depresyonla boğuştu, kendi canına kıymayı denedi, dünyadaki adaletsizliğe karşı sesini yükseltti. Gençlere hitap ederken bile onlara sahte umutlar pompalamadı; bunun yerine dünyanın ne kadar kötü yönetildiğini dürüstçe anlattı. Ama bunu yaparken bile elinde hep bir zeytin dalı vardı.
“Bizler, ne olduğunu bilmediği bir şeyi yapmak için buraya gönderilmiş kurbanlarız. Neyse ki birbirimize karşı nazik olma şansımız var.” diyordu.
Son Perde: Zarif Bir Veda
2007 yılında, New York’taki evinin merdivenlerinden düştüğünde, 84 yıllık o yorgun ama bilge beden pes etti. Ardında sadece romanlar değil; her şeye rağmen gülümseyen, otoriteyle dalga geçen ve her şeyden önemlisi “merhameti” en büyük erdem sayan bir miras bıraktı.
Vonnegut’un bütün edebiyatı ve hayatı, aslında tek bir cümlede özetlenebilir:
“Lanet olsun, biraz daha nazik olmak zorundayız!”
Bir yanıt yazın