Pek çoğumuz için geleceği hayal etmek artık neredeyse imkânsız bir zihinsel mesaiye dönüştü.
Birkaç gün sonrasının ötesini göremiyoruz; sanki zaman daraldı ve hepimiz dev bir “şimdi”nin içine hapsolduk. Ancak bu, o çok övülen huzurlu “anda kalma” hali değil. Aksine, önümüzdeki sis perdesinden dolayı hareket edemediğimiz, felç edici bir belirsizlik durumu.
Bu hissin kişisel bir yetersizlik olmadığını kabul etmekle başlayabiliriz. Çünkü yaşadığımız şey bireysel değil, kolektif.
Geleceğin Buharlaştığı Bir Dönem
Her sabah zihnimizi ve bedenimizi alarm durumuna geçiren bir haber sağanağıyla uyanıyoruz: Ekonomik ve politik istikrarsızlık, artan yaşam maliyetleri, iş güvencesizliği, iklim krizinin giderek sertleşen etkileri…
Sosyal bilimciler bu iç içe geçmiş kaosu “polikriz” olarak tanımlıyor. Birden fazla krizin birbirini besleyerek devasa bir belirsizlik yumağına dönüştüğü dönemler.
Böyle dönemlerde sadece kaygımız artmıyor; “gelecek” fikrimizin kendisi zayıflıyor. Uzun vadeli planlar yapmak zorlaşıyor, yaratıcılık köreliyor. Çünkü biliyoruz ki umut, üretimin en güçlü yakıtıdır.
Eskiden bizi ayakta tutan o “yarın daha iyi olacak” inancı, bugünün yükünü taşınabilir kılıyordu. Şimdi ise o görüntü bulanıklaştı; yarını inşa etmek yerine sadece bugünü atlatmaya çalışıyoruz.
Beynimiz Belirsizliği Neden Sevmez?
İnsan zihni belirsizlik karşısında oldukça savunmasızdır. Aslında biz geleceği sadece “düşünmeyiz”; onu bir anıyı hatırlar gibi hayal ederiz. Zihnimiz ilerideki bir ana dair sahneler kurar, onları birer deneyim gibi işleyerek kararlarımızı ve duygularımızı düzenler.
Ancak değişkenler öngörülemez hale geldiğinde bu mekanizma hata vermeye başlar. Olasılık hesapları çöktüğünde zihin, geleceği çağırmaktan vazgeçer ve bizi sadece “bugün”ün içine hapseder. “Bir beklentim yok” ya da “Önümü göremiyorum” cümleleri aslında nöropsikolojik bir korunma refleksidir.
Sisli Yollarda Mikro-Ütopyalar Kurmak
Hatırlamalıyız ki insanlık bu karanlık dehlizlerden ilk kez geçmiyor. Tarih boyu süregelen büyük krizler, çoğu zaman devrimsel dönüşümlerin doğum sancısı olmuştur. Gelecek, büyük vizyonlarla geri gelmiyorsa bile “mikro-ütopyalarla” yeniden filizlenir.
Nedir bu mikro-ütopyalar?
Mikro-ütopyalar bazen bir kitap kulübü olur.
Bazen birlikte yapılan bir yürüyüş.
Bazen haftada bir aranan bir arkadaş.
Bazen sadece “bugün buradayız” diyebilen küçük bir topluluk.
Geleceğin tamamını kucaklayamadığımızda, uzağı değil yakını inşa etmeye başlarız.
İnsan zihni, en büyük fırtınalarda bile sığınacak küçük limanlar yaratma ustasıdır.
Değerlerimize Tutunmak
Geleceği net görememek, onu tamamen kaybettiğimiz anlamına gelmez. Belki de bu dönemde yapılabilecek en gerçekçi hamle, değerlere yaslanmaktır.
Sonuçlara (ne olacağına) odaklanmak yerine, ilkelere (kim olduğumuza ve neye sadık kalacağımıza) odaklanabiliriz. Gelecek değişken olsa da değerlerimiz sabittir.
Aynı zamanda kendimize karşı daha yumuşak olmamız gerekiyor.
Bu kadar çok belirsizlik varken geçmiş kararlarımızı acımasızca yargılamak çok kolay.
Ama bu bizi ileri taşımaz; yalnızca daha da kilitler.
Sandığımızdan Daha Dayanıklıyız
Modern dünya bize ne kadar kırılgan olduğumuzu fısıldasa da insan türü, kriz anlarında tahmin ettiğinden çok daha hızlı toparlanma yeteneğine sahiptir.
Bazen gelecek önce sis olarak görünür; sonra yavaş yavaş, attığımız küçük adımlarla şekillenir.
Yapabileceğimiz tek ve en iyi şey, geleceği zorla hayal etmeye çalışmak yerine, bugün değerlerimize uygun yaşamayı sürdürmektir. Sis elbet dağılır; önemli olan o an geldiğinde hala ayakta ve kendimiz olarak kalabilmektir.
Bir yanıt yazın