Dikkat çekmek için ipeksi bir yüzeye, hatasızlığa, kusursuzca cilalanmış bir görüntüye ihtiyacımız varmış gibi hissediyoruz. Sanki her şey ancak pürüzsüzse görünür olabiliyor.
Telefonlarımız, cildimiz, iletişimimiz, hatta duygularımız bile aynı estetik buyruğa teslim olmuş durumda: Hiçbir pürüz bırakma. Yaralanma. Direnç gösterme. Farklılaşma. Sadece beğenil.
Byung-Chul Han’ın söylediği gibi, çağımızın ideali artık güzellik değil; “pürüzsüzlük”. Ve belki de tam bu yüzden, güzellik gözümüzün önünden çekilip gidiyor.
Pürüzsüz Olanın Çelişkisi
Pürüzsüzlük ilk bakışta cazip gelir. Temizdir, parlaktır, güvenlidir. Kimseyi rahatsız etmez. Ancak tam da bu yüzden içi boştur.
Pürüzsüz olan, negatifliği tamamen siler. Güzelliğin ham maddesi olan o küçük çatlak, kırılganlık veya gerilim yok edilmiştir.
Pürüzsüz olan:
yaralanamaz, ama dokunulamaz da,
direnç göstermez, ama iz bırakamaz.
Han’a göre bu yüzeysellik, tükenmez bir “like” ekonomisine hizmet eder: Ne kadar nötrsen, o kadar kabul edilirsin. Ne kadar sıradansan, o kadar tüketilebilirsin.
Negatifliğin Silinmesi: Güzelliğin Ölümü
Güzellik, kendi içinde bir gerilim barındırır. Karanlıkla aydınlığın, kusurla ahengin, kırılganlıkla gücün karşılaşmasından doğar.
Bugünkü pürüzsüzlük ideali ise bu karşılaşmayı reddeder.
Her şeyin parlak bir yüzeyde kayıp gitmesi, anında “wow” etkisi yaratması bekleniyor. Oysa güzelliğin özü, tamamen ele geçirilemez oluşudur; tam çözememe, tam sahip olamama halidir.
Dijital dünyanın pürüzsüzleştirilmiş yüzeyi, tam da bu gerilimi, bu inceliği yok ediyor. Bize tamamen sahip olma yanılsaması satıyor ve bu, duyusal hafızayı törpülüyor.
Görmenin Tiranlığı ve Temasın Kaybı
Pürüzsüzlük, bir dünya görüşü olarak bizi derinlikten uzaklaştırır: Sürtünmesiz iletişim, hızlı enformasyon, hikayesiz içerik, duygusuz tüketim.
Görme duyusunun mesafesini, ekranların parıltısını, cilalı imgelerin sakinliğini seviyoruz; çünkü bize çaba gerektirmeyen bir deneyim veriyorlar. Bu deneyimin bedelini ise ağır ödüyoruz.
Bilgi çoğalıyor; hikaye azalıyor.
Görüntü büyüyor; deneyim küçülüyor.
Görmek artıyor; dokunmak kayboluyor.
Han’ın Barthes’a referansla söylediği gibi: “Dokunma duyusu yakınlığı kurar; görme duyusu mesafeyi korur.”
Kimseye ve hiçbir şeye gerçekten yaklaşmadan, her şeyi uzaktan kontrol ederek yaşamıyor muyuz şu an? Bu yüzden, ancak temasla açılan güzellik duygusu yavaş yavaş kayboluyor.
Güzellik Pürüz İster, Pürüz İse Cesaret
Hayatımızı pürüzsüzleştirmeye çalışırken fark etmeden kendimizi de düzleştiriyoruz: Derinliğimizi, gölgelerimizi, iç karmaşamızı, acılarımızı… Hepsini yok etmek isterken güzelliği de yok ediyoruz.
Güzellik kırılgandır. Yaralanabilir. Direnç gösterebilir. Bazen incitir, bazen iyileştirir. Tam anlamıyla yaşayan bir şeydir.
Güzellik, kendini tamamen ifşa eden bir parlaklıkta değil; küçük bir çatlağın içinden sızan ışıkta yaşar.
Bugün yaşadığımız trajedi tam da burada: Her gün binlerce görüntü görüyoruz ama çok azı içimizde iz bırakıyor. Her şey çok fazla, ama hiçbir şey yeterince derin değil. Her şey çok yakın, ama hiçbir şey bize dokunmuyor.
Güzeli Yeniden Bulmak İçin Pürüzü Seçmek
Güzeli kurtarmak, mükemmelliği değil kırılganlığı seçmekten geçiyor.
Belki daha az filtre, daha çok his. Daha az “beğenilme arzusu”, daha çok “gerçek temas”. Daha az pürüzsüzlük, daha çok yaşam izi.
Güzellik, cesaret isteyen bir şeydir. Sonsuz parlaklıkta değil; hafif bir gölgenin içindeki derinliktedir.
***
(Kaynak Kitap: Güzeli Kurtarmak / Byung-Chul Han)
Bir yanıt yazın