Sylvia Plath’in hayatı genellikle trajediyle özetlenir. Oysa onu yalnızca trajik olarak tanımlamak, hem kolaycı hem de eksik bir yol olur. Çünkü Plath sadece acı çekmedi; acıyı anlamaya çalıştı. Onu yoğunlaştıran bir dikkatle yaşadı.
1932’de Boston’da doğdu. Sekiz yaşındayken babasını kaybetti. Çocuklukta yaşanan bir kayıp, insanın dünyaya duyduğu güveni geri dönülmez biçimde değiştirir. Bir daha hiçbir şey tamamen sağlam görünmez. Plath’in şiirlerinde hissedilen o titiz gerilim, biraz da bu erken kopuşun mirasıdır. O, dünyayı diğerlerinden biraz daha yakından, biraz daha çıplak görüyordu.
Başarılıydı. Smith College’da parlak bir öğrenciydi, disiplinliydi, üretkendi. Dışarıdan bakıldığında gelecek vaat eden bir genç kadın portresi çiziyordu. Fakat bazen insanın dış başarıları, iç dünyasındaki boşluğu daha da görünür kılar.
Her şeyi doğru yapıp yine de yerli yerine oturmamış hissetmek… Plath’in asıl mücadelesi buydu. 1953’teki intihar girişimi ve sonrasında yaşadıkları, yıllar sonra yazacağı The Bell Jar romanında cam fanus metaforuyla hayat buldu. Cam fanus, dünyayı görmeye izin verir ama hava aldırmaz. İnsan hayattadır ama nefes almakta zorlanır. Plath’in zihni de çoğu zaman böyle bir mekân gibiydi: şeffaf ama boğucu.
1956’da İngiliz şair Ted Hughes ile tanıştı. Bu ilişki iki yoğun ruhun karşılaşmasıydı. Başlangıçta tutku ve hayranlık vardı; zamanla kırılganlık ve çatlaklar. Büyük bir aşkın içinde bile insanın yalnız kalabileceğini öğrendi. Belki de Plath’in yazılarındaki gerilim, tam da bu çelişkiden besleniyordu: Hem tamamen görülmek istemek hem de görülmenin çıplaklığına dayanamamak.
1962–63 kışında, Londra’da, iki küçük çocuğuyla yalnız yaşarken en güçlü şiirlerini yazdı. Soğuk bir evde, sabahın erken saatlerinde, herkes uyurken çalışıyordu. Bu dönemin şiirleri ölümünden sonra Ariel adıyla yayımlandı. Bu metinlerde yalnızca hüzün değil, sert bir enerji vardır. Öfke, doğum, ölüm, kimlik, parçalanma… Plath burada hem kırılgan bir kadındır hem de kendi iç mitolojisini kuran bir sese dönüşür. Şiirleri, acının da bir mimarisi olabileceğini gösterir.
11 Şubat 1963’te hayatına son verdi. Otuz yaşındaydı. Modern kültür, genç yaşta ölen sanatçıları romantikleştirmeyi sever. Oysa Plath’in ölümü romantik değil, ağırdır. Onu anlamanın yolu, kelimelerindeki dürüstlüğü ciddiye almaktan geçer. Çünkü Plath’in yazdıkları bizlerin, modern insanın iç gerilimlerine dair bir tanıklıktır. Mükemmel olma baskısı, sevilme arzusu, yeterli hissetmeme korkusu, zihnin insana kurduğu ince tuzaklar…
Belki de Sylvia Plath’i bugün hâlâ okumamızın nedeni budur. O bize şunu hatırlatır: İnsan zihni hem en güvenli evimizdir hem de en kırılgan yerimiz. Ve bazen en büyük cesaret, o kırılganlığı saklamaktan vazgeçip tüm çıplaklığıyla kelimelere dönüştürmektir.
Bir yanıt yazın